Íslendingur í Bakú

Rosalega er gaman ađ upplifa eitthvađ sem kemur manni skemmtilega á óvart. Og ţannig reyndist vera ţegar ég sótti olíuborgina Bakú heim s.l. vor.

baku-night-1.jpg

Bakú er höfuđborgin í Azerbaijan; lands sem liggur á mótum Evrópu og Asíu. Eins og flestir ćttu ađ vita var Azerbaijan hluti af Sovétríkjunum, en er í dag sjálfstćtt ríki međ um 9 milljónir íbúa. Ţar af búa um 2 milljónir í Bakú.

Í meira en hundrađ ár hefur nćr allt efnahagslíf í Azerbaijan snúist um olíu. Svćđiđ viđ Bakú var eitt fyrsta olíuvinnslusvćđi heimsins og ţarna átti sér stađ eitt mesta olíućvintýri allra tíma um aldamótin 1900 međ tilheyrandi uppsprettu auđs og valda. Efnuđustu olíubarónar Azera slógu jafnvel út sjálfan Rockefeller, enda var Bakú á ţeim tíma álitin einhver glćsilegasta og fjörugasta borg veraldar og gjarnan nefnd "París austursins". En kapítalisminn í Bakú fékk snöggan endi í rússnesku byltingunni, ţegar bolsarnir ţjóđnýttu olíufyrirtćkin og sendu eigendur ţeirra í fangabúđir í Síberíu.

Sökum ţess ađ síđari heimsstyrjöldin náđi aldrei til Bakú standa flestar gömlu glćsibyggingarnar enn. Ţó svo innrás ţýska hersins í Sovétríkin hafi fyrst og fremst haft ţann tilgang ađ ná olíulindunum viđ Bakú, náđi ţýski herinn jú aldrei suđur fyrir Kákasusfjöll. Ţar réđ úrslitum hin ćgilega orrusta viđ Stalíngrad.

azerbaijan-caspian-map_1060914.pngViđ fall Sovétríkjanna í upphafi 10. áratugar liđinnar aldar varđ Azerbaijan sjálfstćtt ríki. Azerbaijan er stćrsta landiđ í Kákasushéruđunum, en er samt talsvert minna en Ísland. Landiđ á langa strönd ađ Kaspíahafi; ţví undarlega landlukta hafi sem skilur ađ Indóevrópumenn og fólk af asískum kynstofni. Austan Kaspíahafsins liggja lönd eins og Kazakhstan og Túrkmenistan og litlu austar er Uzbekistan. Og ţá er mađur farinn ađ nálgast sjálft Kína.

Mér hefur alltaf ţótt ţetta svćđi vera svolítiđ útúr - eins og einhver dularfullur dalur í Ćvintýrabók. Ţessi heimshluti virđist eitthvađ svo innilokađur af Svartahafi, Rússlandi, Kaspíahafi og Persíu. Mađur á bágt međ ađ trúa ađ ţarna liggi borg sem á sínum tíma ţótti jafnvel glćsilegri og vera ennţá meiri heimsborg heldur en sjálf New York. Og núna var ég loksins kominn á ţessar fjarlćgu slóđir.

Augun svolgruđu í sig allt sem viđ blasti úr leigubílnum á leiđ til borgarinnar frá flugvellinum. Bíllinn ók eftir prýđilegri hrađbraut en umferđin var lítil, enda eldsnemma morguns. Ţarna var sléttlendi en sjá mátti smá hćđir inn til landsins. Ekki sást til fjalla, enda stendur Bakú nokkuđ langt frá Kákasusfjallgarđinum. Brátt birtist Kaspíahafiđ á hćgri hönd og viđ nálguđumst úthverfin međ blokkum í Sovétstíl. 

Ţessi síđasti flugleggur ferđalagsins hafđi veriđ nćturflug frá Kćnugarđi í Úkraínu. Flugvélin var heldur hrörleg rússnesk farţegaţota. Hún reyndist vera stútfull af Azerum - sem mér ţóttu nokkuđ ţungbúnir á svip. En Azerarnir í Bakú áttu svo sannarlega eftir ađ reynast allt annađ en ţungir á brún.

ketill_baku_flag-1.jpgŢessa apríldaga sem ég dvaldi í Bakú (2010) var enn vart fariđ ađ örla á vorinu. Vindurinn barđi borgina og Kaspíahafiđ var grátt og hryssingslegt yfir ađ líta. En risastór fáni Azerbaijan blakti tignarlega viđ fallegan göngustíginn viđ ströndina - og ţegar sólin ruddist gegnum skýin fann mađur ađ ţarna eru örugglega yndisleg sumur.

Ţađ var mjög notalegt ađ rölta eftir sjónum og skođa skipin og lúxus-snekkjurnar í höfninni - og langt í fjarska mátti greina nokkra olíuborpalla útí Kaspíahafinu. Sem fyrr segir standa enn margar af glćsibyggingunum sem reistar voru á dögum olíućđisins í Bakú fyrir meira en heilli öld síđan. Og gamla miđborgin er víđa afar falleg og sjarmerandi.

Azerar eru nćr allir múslímar, en langt í frá í ţeim skilningi sem mörg okkar í vestrinu freistast til ađ hafa um ţau trúarbrögđ. Ţarna gengur fólk t.a.m. mjög svipađ til fara eins og hér heima - unglingsstrákarnir reyndar nánast undantekningarlaust í svörtum leđurjökkum og gallabuxum - og stelpurnar ekki síđri pćjur en hér í vestrinu. Enda er skemmtanalífiđ í borginni af mörgum sagt međ ţví besta í heimi (sjálfur lét ég ekki reyna á ţađ í ţessari ferđ). Áfengi er ekkert feimnismál og reyndar er azerski bjórinn Xirdalan međ ţeim allra bestu sem ég hef smakkađ! Grínlaust. Azerski maturinn var líka prýđilegur - mikiđ um grćnmetisrétti en einnig góđa fisk- og kjötrétti og minnti maturinn mig stundum svolítiđ á tyrkneskt eldhús.

baku-shore.jpgTil ađ upplifa borgina sem sterkast dvaldi ég á hóteli sem lá viđ eina af ţröngu götunum í gamla miđbćnum. Flest eru alţjóđlegu hótelin í Bakú örlítiđ utar. Ţetta var lítiđ hótel í eigu vörpulegs Ameríkana á miđjum aldri, sem blandađi geđi viđ mann viđ morgunverđarborđiđ í litla morgunverđarherberginu. Ekki tókst mér ađ fá upp úr honum hvernig hann hafđi ratađ til Bakú af öllum stöđum í veröldinni. Ţessi svolítiđ dularfulli og hćgláti gestgjafi hefđi svo sannarlega veriđ upplögđ persóna í skáldsögu eftir Graham Greene. Ég fann ađ ţarna hlyti djúpt leyndarmál ađ liggja ađ baki.

Í útliti hygg ég ađ helst megi líkja Azerum viđ Tyrki eđa Persa - eđa sambland ţar á milli. Hugsanlega hafa Kákasusfjöllin í gegnum tíđina komiđ í veg fyrir mikla blöndun viđ Rússana í norđri eđa nágrannaţjóđirnar í vestri. Azerar hafa löngum haft sterk tengsl viđ Tyrkland og í dag er mikiđ um Tyrki sem starfa í Bakú.  Stúlkan í móttöku hótelsins reyndist einmitt vera frá Istanbúl. Af ţessari stuttu dvöl ályktađi ég ađ milli Azera og Tyrkja ríki ákveđiđ brćđraţel - og sennilega best ađ fá báđar ţessar ţjóđir sem fyrst í ESB!

azerbaijan-oil-donkeys.jpgŢarna hafa Persar líka stundum vađiđ yfir, enda varla nema rétt rúmir 200 km frá Bakú og suđur ađ landamćrunum ađ Íran. Ţví miđur gaf ég mér ekki tíma til ađ skjótast ţangađ suđur-eftir.

Í stađinn ók ég útúr borginni til ađ kíkja á olíusvćđin sem liggja nćst henni. Ţađ er mikiđ furđuland; borturnar og olíuasnar (oil donkeys) eru eins og skógur umhverfis borgina. Nema hvađ ţessi samlíking er kannski óheppileg ađ ţví leyti ađ ţarna er ekki stingandi strá ađ sjá og jarđvegurinn bersýnilega víđa orđinn mjög mengađur af langvarandi olíuvinnslunni.

Ţó svo ţarna vćru skilti útum allt sem sögđu myndatökur bannađar var stolist til ađ smella af nokkrum myndum. Ég stoppađi líka viđ einn af gaseldunum eilífu sem loga sumstađar í löndunum viđ Kaspíahaf. Ţar er um ađ rćđa gasuppstreymi úr jörđu, sem gefur vel til kynna geggjađar kolvetnisauđlindirnar sem ţarna er ađ finna. Fór líka ađ sveitasetri Murtuza Mukhtarov's, sem var einn af helstu olíubarónunum í Bakú áđur en Sovétiđ varđ til, en ţar er nú opinber grasagarđur kringum gamla glćsihúsiđ.

Inni í borginni var líka margt ađ sjá. Ţess má geta ađ nánast engir ferđamenn sáust í borginni. Ţeir fáu útlendingar sem voru á hótelinu eđa mađur sá á götum úti voru bersýnilega í viđskiptaerindum. Á sumrin mun ţó vera talsvert um ferđafólk í Bakú. Víđast hvar er borgin afar snyrtileg og allsstađar veriđ ađ gera upp gömul hús og laga götur og torg. Líklega er ţessi verkamannavinna lausn á dulbúnu atvinnuleysi, kostuđ af ofsalegum olíugróđanum.

baku-war.pngÖllu dramatískara var ađ vappa um hermannagrafreitinn ţar sem legsteinar í tuga- ef ekki hundrađatali báru myndir af ţeim ungu mönnum sem ţar liggja undir; hermenn sem hafa falliđ í átökum viđ Armeníu um hérađiđ Nagorno-Karabakh.

Ţegar ég svo fór ađ rćkja erindi í háskólann, frétti ég ađ einungis um ári áđur hafđi mađur ţar skyndilega dregiđ upp skotvopn á látiđ kúlnahríđina dynja á nemendum og starfsfólki háskólans. Meira en tugur manna lést og annar tugur lá í sárum.

Ţarna er sem sagt svolítiđ ótryggt ástand og kannski ekki ađ undra ađ í Bakú voru ábúđarfullir lögreglumenn á hverju strái. En sjálfur varđ ég ekki fyrir minnstu afskiptum frá ţeim, né nokkrum óţćgindum međan ég dvaldi í landinu. Og hef satt ađ segja sjaldan kynnst jafn hjálpsömu og ţćgilegu fólki eins og íbúum Bakú. Einfaldlega yndislegt fólk.

Svo finnst mér alltaf skemmtileg sú kenning Thor's Heyerdahl um ađ norrćnu víkingaţjóđirnar hafi a.m.k. ađ hluta til komiđ frá Azerbaijan. Og ţađan komi hugtakiđ Ás (Ćsir). Kannski tómt bull - en ég fann samt fyrir góđum fíling ţarna í olíusullinu austur í Bakú. Eitt eftirminnilegasta og ánćgjulegasta ferđalag mitt var senn ađ baki og tímabćrt ađ halda út á Heydar Aliyev flugvöll. En svo fór Eyjafjallajökull ađ gjósa af krafti og fyrir vikiđ varđ ég strandaglópur í Kiev í Úkraínu. Sem reyndist bara skemmtilegur bónus á frábćra ferđ.

 


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband